جاذبه های گردشگری مشهد

مشهد :

کشور : ایران

استان : خراسان رضوی

شهرستان : مشهد

بخش : مرکزی

آب و هوا : خشک و متغیر است

نام های دیگر : مشهد الرضا

نام های قدیمی : توس ، سناباد

سوغاتی : زعفران ، خشکبار ، نبات ، مهر و تسبیح

تاریخچه ی مشهد مقدس :

در سال 193 هجری قمری هارون الرشید خلیفه ی عباسی از ری به سوی شرق روانه شد تا شورشی را که در سمرقند برخاسته بود  فرو نشاند . هنگامی که به طوس رسید بیمار شد و ناگهان درگذشت . وی پیش از مرگ وصیت نموده بود که او را  در همانجا دفن کنند ، پسر و جانشین مامون آرامگاه زیبائی در آنجا برای وی ساخته اند .

چند سال بعد هنگامی که مامون در مرو بود برای جلب دوستی شیعیان ، علی ابن موسی الرضا (ع) را جانشین خود اعلام کرد .  حدود یک سال بعد امام رضا (ع)  و مامون  مرو را به سوی بغداد ترک کردند . هنگامی که به نزدیکی  طوس رسیدند در آنجا توقف نمودند و در همین اقامت کوتاه امام رضا ( ع) مسموم و به شهادت رسید و در همانجا مدفون شدند . بقعه ی علی ابن موسی الرضا ( ع) به سرعت زیارتگاه شیعیان شد و آرامگاه وی و روستاهای اطراف به نام  ( مشهد الرضا ) یعنی محل شهادت رضا شهرت یافت .

در سال 383 هجری قمری مشهد به دست سبکتکین حاکم آنجا که سنی بود کاملا ویران شد . پسر وی ( محمود غزنوی ) گرچه سنی بود بنای با شکوه و نوینی بر آرامگاه امام رضا ( ع) برپا نمود . حدود یک قرن و نیم بعد آستانه ای که ساخته شده بود به دست ترک ها ویران شد ، ولی به طور کلی از بین نرفت بعد از مرگ تیمور پسرش ( شاهرخ )  که مغولی بودند فرمانرواشد . شاهرخ که قبلا چند سالی حاکم خراسان بود به فکر افتاد که ویرانی های شهر طوس را ترمیم کند اما مشاهده کرد که هیچیک از ساکنان آنجا که در مشهد ماندگار شده بودند میل به بازگشت به طوس ندارند وی از این فکر منصرف گردید .با آن که شاهرخ پایتخت خود را هرات قرار داده بود اغلب به زیارت مشهد می رفت و در آنجا زوجه اش گوهرشاد تزئیناتی به بقعه ی امام رضا ( ع) افزوده و در جوار آن نیز مسجد زیبائی ساخت به نام مسجد گوهرشاد که امروزه خیلی معروف است .

 مکان های دیدنی مشهد :

- آرامگاه خواجه اباصلت : در کناره شرقی راه مشهد به نیشابور و در جنوب غربی روستای طرق به فاصله 12 کیلومتری شهر مشهد آرامگاه خواجه اباصلت هروی واقع است . وی یکی از خادمین حضرت رضا ( ع) و محرم ایشان به شمار می رفت . مزار وی از قرنها پیش مورد توجه شیعیان بوده است .

- آرامگاه خواجه ربیع : در بخش شمالی شهر مشهد و در انتهای خیابان خواجه ربیع و ابتدای جاده کلات نادری ، آرامگاه با شکوه خواجه ربیع واقع شده است که یکی از زیارتگاه های مشهور و مهم مشهد به شمار می آید . ربیع بن خثیم معروف به خواجه ربیع یکی از تابعین و زهاد نامی تاریخ اسلام به شمار می رود و در دوران خلافت حضرت علی (ع) حاکم ری بود .

- آرامگاه خواجه مراد : در 3 کیلومتری جنوب آرامگاه خواجه اباصلت و در 15 کیلومتری شهر مشهد کناره ی غربی راه نیشابور و انتهای جاده فرعی آرامگاه خواجه مراد واقع گردیده است . هرثمه بن عین مشهور به خواجه مراد یکی از یاران حضرت امام رضا ( ع) بود .

- آرامگاه خیام : آرامگاه ریاضیدان و شاعر نیشابوری حکیم عمر خیام در 144 کیلومتری جنوب غربی مشهد در شهر تاریخی نیشابور قرار دارد .آرامگاه وی در باغی بزرگ ، مصفا و دل انگیز در میان درختان و گل های زیبا به طور باشکوهی در جوار امامزاده محمد محروق بنا شده است .  از آثار مشهور منسوب به وی رباعیات  خیام است . وی به عراق و خراسان سفر کرده و غالبا به تدریس حکمت و مطالعه در علوم ریاضی اشتغال داشته است .

- آرامگاه شیخ بهائی : حد فاصل صحن آزادی و صحن امام خمینی مقبره ای وجود دارد که متعلق به بهاءالدین محمد عاملی (شیخ بهائی ) است . در شهربعلبک (شهری واقع در کشور لبنان ) متولد شد و در شهر اصفهان وفات یافت و جسد وی به مشهد منتقل شد . وی سفرهای متعددی انجام داده از جمله به همراه شاه عباس پیاده به مشهد عزیمت نموده است .

- آرامگاه شیخ حر عاملی : در ضلع شمال شرقی صحن انقلاب آستان قدس رضوی ، آرامگاه محمد ابن حسن ابن علی عاملی معروف به شیخ حر عاملی واقع است . او محدث ، فقیه و یکی  از دانشمندان بزرگ شیعه می باشد که مهمترین اثر علمی او کتاب وسائل الشیعه در سی جلد است .

- آرامگاه شیخ طبرسی : شیخ امین الدین ابوعلی فضل ابن حسن طبرسی یکی از علمای برجسته در فقه و تفسیر قرآن بود .وی صاحب تفسیر مجمع البیان و جوامع الجامع است .در سبزوار وفات یافت و جسد وی به گورستان قتلگاه منتقل و به خاک سپرده شد . به علت طرح توسعه بارگاه مطهر امام رضا (ع ) در سال 1370 شمسی قبر وی به میان باغ رضوان در حاشیه فلکه حضرتی انتقال یافت .

- آرامگاه فردوسی : در 24 کیلومتری شمال غربی مشهد و در شمال بزرگراه مشهد – قوچان (جاده آسیایی ) آباده ی قدیم طوس قرار گرفته که زمانی شوکت و جلالی داشته و از شهرت و اعتبار عالم گیر برخوردار بوده است . آرامگاه فردوسی در گذشته  فاقد بنا بوده و مقبره ی او در باغ و ملک شخصی اش قرار داشت . این باغ بزرگ و مصفا در حال حاضر تفریحگاه عمومی علاقمندان و زائران می باشد . از اشاراتی که در شاهنامه به عمر فروسی شده چنین استنباط می شود که وی از سن 58 تا 76 سالگی به سرودن شاهنامه اشتغال داشته است . وی نزدیک به 90 سال زندگی کرد .وسعت آرامگاه فردوسی 6 هکتار بوده که شامل موزه ، کتابخانه و امکانات رفاهی می باشد .

- آرامگاه نادر : نادر شاه افشار بعد از شکست دادن امپراطور عثمانی به سلطنت نشست و سرانجام به دست پنج تن از سران قزلباش در قوچان کشته شد . آرامگاه سردار مشهور شاه طهماسب در مرکز شهر ( چهار راه شهدا ) در باغ مصفایی توسط انجمن آثار ملی بنا گردیده است . بر فراز این آرامگاه مجسمه نادر شاه سوار بر اسب و تبرزین به دست به ارتفاع 5 متر که در کشور ایتالیا ساخته شده نصب گردیده است . بخشی از فضای داخل آرامگاه به کتابخانه و موزه اختصاص یافته که اسلحه ، کلاه خود ، زره و لوازم رزمی نادر در آن به نمایش گذاشته شده است .

- ارک – باغ ملی : در مرکز شهر مشهد ( خیابان خمینی جنب خیابان جنت )  قرار دارد که زمانی با توجه به نقشه های قدیمی شهر مشهد این محله در خارج از شهر واقع شده بود . امروزه باغ ملی جزو یکی از پارک ها و گردشگاه های شهر مشهد به شمار می رود که دارای درختان کهن و گلکاری های زیبا به همراه آب نماهای با صفا می باشد . آب قنات رکن آباد یکی از قنات های به نام مشهد است که از میان باغ ملی عبور می کند .

- بقعه هارونیه : در سمت چپ ابتدای بلواری که از بزرگراه آسیایی ( بزرگراه مشهد –قوچان ) منشعب و به طرف  شمال امتداد می یابد و به آرامگاه فردوسی در طوس منتهی می شود ، بقعه هارونیه واقع است که تنها اثر به جای مانده از طوس قدیم می باشد ، در حالی که مردم عامی آن را به نام زندان هارون می نامند . در منابع مختلف از آن به عنوان مسجد طوس و آرامگاه و خانقاه غزالی یاد شده ، ساختمان اصلی این بقعه را به قرن هشتم هجری قمری نسبت می دهند و برخی از باستان شناسان معتقدند که این بقعه باید محل آرامگاه امام محمد غزالی باشد .

- پارک جنگلی وکیل آباد : در انتهای بزرگراه وکیل آباد به فاصله 6 کیلومتری باختر میدان آزادی بر سر راه ییلاقات مشهد (طرقبه ، شاندیز ، زشگ و غیره ....) پارک جنگلی وکیل آباد واقع گردیده است . این پارک معروف ترین و نزدیک ترین گردشگاه عمومی مشهد به شمار می رود که دارای باغ وحش است . وسعت پارک وکیل آباد 59 هکتار برآورد شده که دارای درختانی بلند و زیباست .

- پارک ملت : این پارک از بزرگترین و با صفا ترین پارک های شهر مشهد می باشد که در ابتدای بزرگراه وکیل آباد و در قسمت شمال غربی میدان آزادی با مساحت بالغ بر 000/720 متر مربع قرار دارد . سراسر پارک را انواع گلهای زینتی ، چمن و درختان کهن همراه با آب نماهای زیبا پوشانیده است . این پارک دارای امکانات رفاهی از جمله رستوران ، استخر ، مسجد و انواع وسایل بازی و سرگرمی برای عموم می باشد .

- جا غرق : پس از طی 7 کیلومتر راه آسفالت از شهر طرقبه به طرف باخترآن به  روستای جا غرق خواهیم رسید که باغات میوه و چشمه سارهای فراوانی در آن یافت می شود . روستای جا غرق  مشرف به دامنه ی شمال شرقی کوه بینالود است که با مشهد 35 کیلومتر فاصله دارد . این ناحیه یکی از مناطق خوش آب و هوای اطراف مشهد به شمار می رود که در فصل تابستان بسیار مورد توجه مسافران است .

- چشمه گیلاس : یا (چشمه گلسب ) در 47 کیلومتری شمال باختری مشهد و 22 کیلومتری شمال غربی آرامگاه فردوسی واقع است . معروف است که می گویند یزدگرد پادشاه ساسانی در کنار این چشمه از اسب لگدی خورده و می میرد و این چشمه  به گل اسب ( یعنی محلی که اسب در گل می ماند ) یا چشمه گلسب شهرت می یابد . آب چشمه ی گیلاس در داخل استخر طبیعی بزرگی جمع می شود .

- حصار گلستان : یکی از مراکز دهستان طرقبه است که از دو محله پیوسته به هم تشکیل یافته و با شهر طرقبه (قسمت شرقی ) حدود 4 کیلومتر فاصله دارد و از طریق بزرگراه وکیل آباد به مشهد مرتبط است . در این محل بند (سد ) قدیمی وجود دارد که به نام بند گلستان شهرت یافته و در هنگام بسته شدن دریچه های سد ، آب به اندازه کافی بالا می آید . چندین قایق تفریحی در آن قرار دارد که برای سرگرمی بازدیدکنندگان فراهم گشته است . احداث این بند در دوره ی تیموریان بوده که حدود 400 الی 500 سال قدمت تاریخی دارد . همچنین چند سال گذشته بنای آن مرمت شده است .

- زشگ : در امتداد جنوب شرقی رشته کوه های بینالود واقع گردیده و باغ های مصفای آن از رودها و چشمه سارهای گوناگون مشروب شده و از مناظر بدیع و زیبائی برخوردار است . این محل در فاصله 50 کیلومتری باختر مشهد واقع گردیده است که از طریق بزرگراه وکیل آباد به مشهد متصل می گردد .

- شاندیز : در منطقه ای کوهستانی با چشمه سارهای فراوان و باغات گوناگون در 38 کیلومتری شمال باختری مشهد و سر راه زشگ واقع گردیده است . در جنوب باختری این منطقه رشته کوه های بینالود قرار دارد . مرکز دهستان ارچنگ در جنوب خاوری آن واقع شده . این منطقه به صورت گردشگاهی مفرح برای مسافران در آمده است که دارای هوا و مناظر متنوع و جالبی می باشد .

- طرقبه : مرکز بخش طرقبه در 27 کیلومتری باختر مشهد بر سر راه روستای جاغرق واقع شده است . منطقه شهری و ییلاقی طرقبه کوهستانی بوده و دارای هوای معتدل و متمایل به سرد است که دارای باغات بسیاری از انواع گوناگون میوه می باشد .

- غار مغان : در 30کیلومتری جنوب غربی مشهد و جاده روستای خلج ، در کوهپایه های کوه مغان و دره مغان این غار قرار دارد . غار مغان دارای دهلیزها و راه های پر پیچ و خم است که در صورت عدم آشنائی با محیط آن احتمال گم شدن زیاد است . از سقف این غار ستون های استالاکتیت و استالاگمیت ( دنگال و دنگاله ) که شاخه های آهکی هستند دیده می شود که منظره بسیار جالب و زیبائی را پدید آورده اند . در درون غار چشمه  آبی  بسیار زلال و گوارا و سرد وجود دارد که در تابستان نیز نمی توان بیش از چند لحظه دست و پای خود را در آن نگه داشت و به علت تاریکی که بر محیط غارحاکم  است برای ایجاد روشنائی لازم باید از چراغ کاربیت استفاده نمود .عمق غار مغان با شعب آن حدود 500 متر است . درون غار چاه های مختلفی نیز وجود دارد که داخل بعضی از آنها پرندگانی نیز زندگی می کنند .

- قدمگاه : در 94 کیلومتری راه مشهد به نیشابور واقع گردیده است که فاصله ی آن تا شهر نیشابور 28 کیلومتر می باشد . در این محل بقعه ی زیبائی وجود دارد که مربوط به قرن یازدهم هجری قمری است . این بنا به صورت هشت گوش با ایوان های بلند و طاق نماهای دو طبقه مزین به کاشی های خشت هفت رنگ بوده که به دستور شاه سلیمان صفوی احداث شده است . علت نامگذاری قدمگاه در این محل به واسطه ی وجود قطعه سنگی است که بر روی آن اثر دو جای پا منسوب به حضرت امام رضا ( ع) دیده می شود . ساختمان این بقعه شباهت کاملی به آرامگاه خواجه ربیع در شهر مشهد دارد که چهار ایوان بزرگ در جهات مختلف آن ساخته شده است .

- کنگ : در دامنه های شمالی رشته کوه های بینالود و در فاصله 22 کیلومتری مرکز بخش طرقبه و 49 کیلومتری شهر مشهد روستای کنگ واقع شده است . این منطقه دارای آب و هوا و مناظر متنوع است که یکی از مناطق گردشگری اطراف مشهد به شمار می رود . باغات گوناگون و چشمه سارهای جاری بخصوص در فصل تابستان باعث گردیده بیشتر مورد توجه علاقمندان به طبیعت قرار گیرد .

- کوهستان پارک شادی : در انتهای بزرگراه وکیل آباد ( 8 کیلومتری غرب مشهد ) در مجاورت پارک جنگلی وکیل آباد مجموعه ی تفریحی کوهستان پارک شادی واقع شده است . این محل یکی از مراکز تفریحی و گردشگری مشهد به شمار رفته و انواع وسایل سرگرمی به منظور استفاده علاقمندان در آن فراهم گردیده است .

- کوه سنگی :  این پارک در موقعیت جنوب غربی شهر ( انتهای خیابان دکتر علی شریعتی ) در دامنه ی دو کوه قرار گرفته است . در طرح پیشنهادی که جهت بازسازی کوه سنگی ارائه شده وسعت آن تا 100 هکتار افزایش خواهد یافت .  رویت منظره ی شهر و اشراف به نقاط مختلف آن مانند گنبد طلای حرم مطهر امام رضا (ع ) از فراز ارتفاعات کوه سنگی از جذابیت های این مرکز تفریحی به شمار می رود . همچنین استخر و رستوران و سایر امکانات رفاهی پارک مورد استفاده عموم قرار می گیرد .

- گنبد خشتی ( آرامگاه امامزاده محمد ) : آثار به جای مانده در بلوار طبرسی ، کوچه نوغان به نام گنبد خشتی شهرت دارد . در اینجا امامزاده محمد مدفون می باشد که جدش را به امام سجاد (ع) نسبت می دهند . دلیل شهرت گنبد خشتی پوشش آجری آن می باشد و بنای آن در عهد شاه عباس ساخته شده است .

- گنبد سبز : آرامگاه شیخ حکیم مومن عارف استر آبادی صاحب کتاب معروف ( تحفه حکیم مون ) در طب قدیم که به سال 904 هجری قمری وفات یافته است .وجه تسمیه آن به جهت کاشیکاری سبز رنگ و گنبد فیروزه ای آن می باشد که به دستور شاه عباس کبیر بنا گردیده است . این مکان مدتی محل سکونت عده زیادی از درویشان بوده است . گنبد سبز در اواسط خیابان دکتر باهنر در وسط میدانی به همین نام قرار دارد .

- مسجد گوهر شاد : این مسجد که از زیباترین ابنیه تاریخی می باشد به دستور گوهرشاد همسر شاهرخ پسر تیمور و به وسیله ی استاد قوام الدین شیرازی ساخته شده است .این مسجد دارای چهار ایوان و شبستانهای متعدد بوده که یک ایوان به نام مقصوره با دو گلدسته بسیار بلند و همچنین سه ایوان دیگر در این مسجد وجود دارد که آن را در ردیف مساجد چهار ایوانی قرار داده است .

این مسجد از لحاظ قدمت تاریخی و زیبایی ساختمان و کاشیهای نفیس یکی از جذاب ترین بناهای مشهور اسلامی در سطح جهان اسلام به شمار می رود .

 مسجد هفتادو دوتن ( شاه ) :  یکی از بناهای تاریخی است که دارای گنبد بزرگ کاشیکاری و یک ایوان و دو مناره می باشد . طبق متن کتیبه ایوان نام معماری مسجد را شمس الدین محمد تبریزی و تاریخ بنای آن را ماه رجب اعلام می دارد . دو مناره مسجد دارای ترنج های متعدد است و همچنین گنبد و بقعه آن دارای تزئینات کاشیکاری شده می باشد . محل مسجد هفتادو دوتن در بازار سرشور ( بازار بزرگ ) کوچه مسجد واقع گردیده است .

- مصلی طرق : در 14 کیلومتری جنوب خاوری شهر مشهد واقع گردیده که از ابنیه قرن نهم هجری قمری است . این مصلی از یک تالار که بر روی آن گنبدی قرار دارد ، یک ایوان مرتفع و یک محراب تشکیل گردیده است .

- مصلی مشهد : در بلوار مصلی ( بلوار فلسطین ) بعد از میدان عدالت به طرف شرق مصلی مشهد در قسمت شمالی بلوار واقع است که به فرمان شاه سلیمان صفوی احداث شده که شباهت فراوانی به مصلی طرق دارد .از این بنا در گذشته برای انجام نماز و مراسم های ویژه استفاده می شده است .

- مقبره پیرپالاندوز : در ابتدای خیابان نواب صفوی و در قسمت شمال شرقی بارگاه امام رضا (ع) آرامگاهی واقع گردیده که متعلق به محمد عارف عباسی است. وی از عرفای ذهبیه بوده و جهت امرار معاش خود پالان دوزی می کرده . این آرامگاه مورد توجه و زیارت زائرین امام هشتم قرار دارد .

- نقندر : روستای نقندر در 12 کیلومتری شمال شهر طرقبه و 39 کیلومتری شهر مشهد واقع شده که یکی از مناطق خوش آب و هوا ی اطراف مشهد می باشد و از طریق میدان آزادی و بزرگراه وکیل آباد به مشهد پیوسته است .